Kahramanın Yolculuğunun Neo ve Frodo Üzerinden İncelenmesi

Bugünkü yazımız aslında salt bir dizi ve film incelemesi şeklinde olmayacak. Bugün dizilerde ve filmlerde sıkça kullanılan bir kurguyu inceleyeceğiz. Bu kurgu genelde kahramanın yolculuğu veya kahramanın sonsuz yolculuğu şeklinde bilinir. Fark ettiniz mi sevdiğimiz yapımların arasında konusal farklılıklar olsa da genelde işlenme biçimleri benzerdir. Tabi ki bu kurguya uymayan veya daha karmaşık şekilde uygulayan yapımlar da mevcut. Tüm bunları en sevdiğim iki yapım olan Matrix ve Yüzüklerin Efendisi üzerinden inceleyeceğiz. Ayrıca spoiler uyarısı vermiş olalım.

Kahramanın Yolculuğu Nedir?

Joseph Campbell tarafından öne sürülen monomit fikri, aklımıza gelebilecek pek çok anlatıda karşımıza çıkar. Mitlerde, hikâyelerde, romanlarda, dizilerde, filmlerde ve hatta oyunlarda bile bu anlatı yapısının farklı biçimlerini görmek mümkündür.

Temel olarak bu yapı, kahramanın alıştığı dünyadan ayrılarak büyük maceralar ve zorluklarla karşılaşmasını, yaşadığı deneyimlerin ardından değişmiş bir karakter olarak geri dönmesini anlatır. Dünyanın farklı kültürlerindeki mit ve öykülerde benzer anlatı kalıplarına rastlanması, bu yapının özellikle modern sinemada önemli bir yere sahip olmasını sağlamıştır.

Joseph Campbell, 1949'da yayımladığı The Hero with a Thousand Faces (Bin Yüzlü Kahraman) adlı eserinde farklı kültürlerin mitlerinde tekrar eden ortak bir anlatı yapısı olduğunu ileri sürmüş ve bunu “monomit” kavramıyla açıklamıştır. Campbell'ın çalışmalarından hareketle geliştirilen Kahramanın Yolculuğu modeli ise daha sonra özellikle sinema ve senaryo anlatılarında yaygın biçimde kullanılmıştır.

1.SIRADAN DÜNYA

Bu aşamada kişinin sıradan alışılmış hayatını ve yolculuktan önce kim olduğunu gösteren kısımdır. Karakterin son aşamadaki haline bakıp karakter gelişimini en net görebileceğimiz alandır.

Thomas Anderson'ın gündüzleri yazılım şirketinde çalışırken geceleri bilgisayar korsanı olarak karşımıza çıkması.(matrix)

Frodo'nun Shire’da sakin ve güvenli bir hayat yaşayan bir hobbit olarak karşımıza çıkması. Büyük dünyanın tehlikelerinden uzaktır.(Yüzüklerin Efendisi)

2.MACERAYA ÇAĞRI

Kahramanın düzeninin bozulduğu, zorunlu veya bir seçim yapmak durumunda kaldığı kısımdır. Bu çağrı karşımıza görev, tehdit, haber veya karakterin dünyaya bakış açısını değiştiren bir gerçeklikle karşılaşması şeklinde çıkabilir.

Neo'nun Trinity ile karşılaşması ve ardından Morpheus'un kendisine Matrix'in gerçekliğini keşfetme fırsatı sunması.(Matrix)

Gandalf'ın yüzüğün gerçek kimliğini ortaya çıkarması ve Sauron'a ait olduğunun anlaşılması. (Yüzüklerin Efendisi)

3.ÇAĞRIYI REDDETMEK

Bu aşamada kahraman alışık olduğu düzenden veya dünyadan ayrılmak istemeyebilir. Bu noktada kahraman korkabilir veya hazır olmadığını düşünebilir. Yani bu aşama aslında karakterimizin insani yönünü en net gördüğümüz kısımdır. Değişime karşı bir direnç vardır.

Neo'nun Trinity'nin arabasında yaşadığı tereddüt ve korku, çağrıyı reddetme aşamasıyla ilişkilendirilebilir.(Matrix)

Frodo'nun görevin ağırlığını anlamasıyla birlikte yüzüğü taşımak istememesi.(Yüzüklerin Efendisi)

4.AKIL HOCASI İLE KARŞILAŞMA

Kahramanın sahip olmadığı şeyleri ona aktaran kişidir. Kahramana bilgi, cesaret, fikir veya araç veren kimsedir. Kahramana yolculuğa çıkacağı dünyayı gösterir. Tüm bunların ardından karar verici ve uygulayıcı kişi yine karakterin kendisidir.

Morpheus ile Neo'nun karşılaşması ve Morpheus'un ona Matrix'in gerçek doğasını açıklaması. (Matrix)

Gandalf, Frodo'ya yüzüğün gerçek doğasını açıklar ve onu yolculuğa hazırlayan temel rehberdir.(Yüzüklerin Efendisi)

5.EŞİĞİN AŞILMASI

Burası ilk kırılma noktasıdır. Çünkü kahraman artık eski alışkın olduğu dünyaya geri dönemez. Bu eşik kesinlikle fiziki başka bir yer olmayabilir. Karakterin zihinsel olarak gittiği bir yönü de temsil edebilir.

Thomas Anderson'un kırmızı hapı alması. Ve eski dünyadan ayrılması.(Matrix)

Frodo'nun Shire'dan ayrılması. Güvenli ve alışkın olduğu dünyadan ayrılması.(Yüzüklerin Efendisi)

6.SINAVLAR,MÜTTEFİKLER VE DÜŞMANLAR

Kahramanın yeni dünyada sınavlarla karşılaştığı bu sırada hem müttefiklerini hem de düşmanlarını tanımaya başlar. Aynı zamanda karakter yeni dünyayı öğrenmeye başlar. Burada karakter fiziksel veya zihinsel olarak gelişir.

Neo, Morpheus, Trinity ve ekibin diğer üyeleriyle birlikte Matrix'in gerçekliğini ve kurallarını öğrenir. Aynı zamanda Agent Smith ve diğer Ajanlarla karşılaşır. Eğitim sürecinde hem fiziksel hem de zihinsel olarak gelişmeye başlar.(Matrix)

Frodo, Sam, Aragorn, Legolas, Gimli ve Gandalf gibi müttefiklerle karşılaşır. Nazgûller, Orklar, Saruman ve Gollum gibi tehditler ise yolculuğunu zorlaştırır. Frodo bu süreçte yüzüğün etkisi ve kendi zayıflıklarıyla da mücadele eder.(Yüzüklerin Efendisi)

7.YAKLAŞMA

Kahramanın asıl sınavına ilerlediği bir aşamadır. Burada karakter sadece dışardan bir düşmanla değil aynı zamanda kendi zaafları, korkuları veya geçmişi ile de yüzleşebilir. Gerilimin olduğu kısımdır.

Morpheus'un ajanlar tarafından yakalanması.(Matrix)

Frodo'nun Mordor'a yaklaşması, Gollum'un giderek daha tehlikeli hale gelmesi ve yüzüğün üzerindeki etkisinin ağırlaşması, asıl sınava yaklaşma aşamasını oluşturur..(Yüzüklerin Efendisi)

8.BÜYÜK ÇİLE

Kahraman bu noktada en kritik sınavını verir. Karakterin ölüm ve yeniden doğuşu söz konusudur. Bu ölüm fiziksel olabileceği gibi sembolik de olabilir. Eski yaşamı tamamı ile biter. Karakter bu sınavı geçmesiyle yolculuğun başındaki kişi olmadığını görürüz.

Ajan Smith'in Neo'yu öldürmesi. Bu ölümle birlikte Neo Matrix kurallarını aşacak şekilde tekrar dirilir. Tabiri caizse Neo ölür The One doğar.(Matrix)

Frodo'nun Hüküm Dağı'nda yüzüğün etkisine tamamen teslim olması ve onu kendi iradesiyle yok edememesi, Büyük Çile aşamasıyla ilişkilendirilebilir. Frodo burada fiziksel olarak değil, iradesi ve benliği üzerinden sınanır.(Yüzüklerin Efendisi)

9.ÖDÜL

Büyük sınav ardından elde edilen kazanımdır. Ödülü sadece fiziki olarak görmeyebiliriz.

Neo'nun matrix kodlarını görebilmesi.(Matrix)

Yüzüğün yok edilmesi ile birlikte Sauron'un gücünün kırılması ve Frodo'nun görevini yerine getirmiş olması(Yüzüklerin Efendisi)

10.DÖNÜŞ YOLU

Kahramanın başlangıç dünyasına geri dönmeye başladığı aşamadır.

Neo'nun eski Neo olarak değil Matrix kurallarını gören biri olarak tekrar matrixe girmesi.(Matrix)

Frodo'nun yüzüğün yok edilmesiyle birlikte Shire doğru yola çıkması.(Yüzüklerin Efendisi)

11.DİRİLİŞ

Kahramanın son ve en büyük sınavı ile karşı karşıya olmasıdır. Kahramanın tüm öğrendikleri burada sınanır. Bu sınavın verilmesi ile birlikte kahramanımız yolculuğun başındaki kişi olmaktan tamamen çıkar.

Neo'nun Ajan Smith ile son kez karşılaşması.(Matrix)

Frodo'nun dirilişi daha çok sembolik olarak karşımıza çıkar.(Yüzüklerin Efendisi)

12.İKSİRLE DÖNÜŞ

Kahramanın başlangıç dünyasına döndüğü son aşamadır. Kahraman artık tamamı ile değişmiştir. Kazandığı bilgi, deneyim, tecrübe veya ödülü bu dünyaya taşıyabilir ve başkaları ile paylaşabilir. Bu nokta olmadan kahramanın yolculuğu tamamlanamaz.

Neo'nun kazandığı farkındalık ve yeteneklerle Matrix'e geri dönerek insanlara özgürleşme imkânı sunması.(Matrix)

Frodo, Shire'a döner ancak eski hayatına tamamen uyum sağlayamaz. Yolculuğundan getirdiği en önemli şey, yaşadığı deneyim ve bu deneyimin Orta Dünya'nın geleceğini değiştirmiş olmasıdır. Sonunda Batı'ya gitmesi, onun eski hayatından tamamen ayrılışını simgeler.(Yüzüklerin Efendisi)

Özellikle Matrix'i izlerken bir şey fark etmiştim. Matrix filminin tasavvufta yer alan Seyrüsülük'e ne kadar benzediğiydi. Sizce de seyrüsülük aslında aşama aşama kahramanın yolculuğunu yansıtmıyor mu?

Sıradan dünya: Gaflet hali.

Maceraya çağrı: Uyanış/Yakaza hali.

Çağrıyı reddetmek: Nefs ile mücadelede direnç.

Akıl hocasıyla karşılaşmak: Mürşid.

Eşiğin aşılması: Seyrüsülük'a başlama.

Sınavlar, Müttefikler ve Düşmanlar: Nefsle mücadele ve ruhu güçlendirmeye çalışmak.

Yaklaşma: Marifete yönelmek.

Büyük Çile: Nefsin kırılmasıyla büyük bir dönüşüm yaşamak. Eski karakterden uzaklaşmak.

Ödül: Salikin manevi kazanımlar elde etmesi.

Dönüş yolu: Halka geri yöneliş.

Diriliş: Eski benliğin dönüşmesi.

İksirle dönüş: Halka hizmet. Ayrıca tasavvufa getirilen Doğu kültürlerinden alındı iddiası burada çürüyor. Çünkü seyrianillah ile salikin topluma dönüşü söz konusudur. Fakat Doğu kültürlerinde ise inzivaya çekilmek söz konusudur. Oysa İslam denge gözetilmesini emretmiştir.

Tüm bunları anlattıktan sonra sizce Kurtlar Vadisi dizisinin bu kadar sevilmesinde Kahramanın yolculuğunun payı var mıdır?

Farklılıklar olsa da kahramanın yolculuğu şablonu bu şekildedir.